fanavaran
آخرین اخبار
   
    کد خبر : 196365
    تاریخ انتشار : 6 آذر 1395 1:23
    تعداد بازدید : 948

    برابر پارسی پیشوند meta چیست؟

    یوسف امیری- در بخش های نخستین این ستون درباره کاربرد بیش از اندازه پیشوند «فرا-» برای کاربردهای مختلف و گاه متضاد نوشتم. این بار به ویژه به خود پیشوند meta و برابر پیشنهادی برای آن می پردازم.

    در زبان های اروپایی تَرم های زیادی در رشته های گوناگون دانش وجود دارند که از پیشوند یونانی تبار meta استفاده می کنند. متاسفانه در زبان پارسی معمولا برابر مناسبی برای این تَرم ها ساخته و پیشنهاد نشده است؛ زیرا بیشتر واژه سازان به دنبال همان معیار ناعلمی «مانوس» بودن می روند و دقت علمی را رعایت نمی کنند؛ ازاین رو بیشتر تَرم هایی که با پیشوند meta ساخته شده اند، با «فرا-» برابرسازی می شوند. فرهنگستان هم در ساخت برابر برای این دست واژه ها روش و پیشوند یکسانی را به کار نبرده است. برای نمونه metaphase را «پَس چهر» (؟) گفته اما metagenome را «فرا-ژنگان» و metacryst را «بلوردگرگونی». 
    معروف ترین و شاید قدیمی ترین واژه ای که با این پیشوند یونانی ساخته شده است، metaphysics است که در اصل به آن بخش از مجموعه کارهای منسوب به ارستاتالیس (ارستو) داده شده که پس از دانش های مربوط به طبیعت (در یونانی: physika) آمده بود. درواقع metaphysika در یونانی معنایی سرراست داشت یعنی «کتاب هایی که پس از کتاب های مربوط به طبیعت آمده اند». زمانی هم که مسلمانان کتاب های ارستاتالیس را به عربی برگرداندند، نام آنها را «مابعدالطبیعه» گذاشتند یعنی «آنچه پس از طبیعت آمده است». 
    امروزه در بحث های فنی، واژه هایی که با پیشوند meta ساخته می شوند، معمولا برای بیان مفهوم هایی به کار می روند که درباره آن ریشه است. برای نمونه، metalanguage یعنی زبانی که برای بحث درباره زبان ها به کار رود یا metadata یعنی داده هایی که درباره داده ها نگه داشته می شوند؛ ازاین رو پیشوند «فرا-» برای آنها مناسب نیستند. (جالب آنکه در رسانه های انگلیسی زبان به ویژه در آمریکا و کانادا، امروزه metadata را به غلط به معنای داده های فراهمه / aggregated data به کار می برند!) 
    پیشنهاد دکتر میرشمس الدین ادیب سلطانی و نیز دکتر محمد حیدری ملایری برای این پیشوند یونانی تبار پیشوند اوستایی «مَتا» است که به گمانم با فعل matan به معنای «پیش رفتن» و فعل مخالف آن یعنی āmatan (که در پارسی امروزی «آمدن» شده) هم خانواده است؛ ازاین رو به جای metadata باید گفت «مَتاداده»، به جای metalanguage باید گفت «مَتازبان» و برای metamodel هم گفت «مَتامدل» و مانند آن. 


    نظر شما



    نمایش غیر عمومی