آخرین اخبار
facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی
کد خبر : 96119
تاریخ انتشار : 15 اسفند 1394 11:41
تعداد بازدید : 729

برابرهای پارسی code و cipher و مشتق های شان

یوسف امیری- در ستون پیش به encryption و هم خانواده هایش پرداختم. در این ستون به دو مفهوم همسایه و مربوط بدان یعنی code و cipher و مشتق های شان می پردازم.


در نهان نگاری (cryptography) دو مفهوم code و cipher با هم تفاوت دارند؛ از این رو نمی توان برای هر دوی آنها گفت «رمز». واژه ی code از راه فرانسه ای به codex لاتین می رسد که به معنای «کتاب» بوده و بعدها معنای «آیین نامه» را یافته است و هنوز هم بدین معنا در بیشتر جاها به کار می رود (مانند code of ethics «آیین نامه ی اخلاقی» یا dress code «آیین نامه ی لباس»). گویا به خاطر آن که رمزها را در کتابی می نوشتند (codebook) واژه ی code معنای «رمز» را هم یافته است. در دهه ی ١٩۵٠ م./ ١٣٣٠ خ. که برنامه نویسی رایانگرها سروسامان یافت، به متن برنامه ها نیز code گفته شد زیرا «رمز»ی بودند میان برنامه ساز و رایانگر که با هم «گفت وگو» کنند. به همین دلیل، پیشنهاد من برای code در این گونه موردها همان «رمز» است. برای فعل to code می توان فعل ساده (بسیط) «رَمزاندن» را ساخت، و برای فعل encode هم «دَررَمزاندن» را؛ برای مشتق های شان می توان چنین گفت: coder «رَمزانگر» / encoder «دَررَمزانگر»؛ coded «رَمزانده» / encoded «دَررَمزانده»؛ coding «رَمزانش» / encoding «دَررَمزانش»؛ همچنین برای decode فعل بسیط «وارَمزاندن» را می سازیم که دیگر مشتق هایش چنین اند: decoder «وارَمزانگر»، decoded «وارَمزانده»، decoding «وارَمزانش». 
حال بپردازیم به cipher: این واژه که در انگلیسی امروزی «سایفر» خوانده می شود در واقع همان «صِفر» عربی است (به معنای «تهی» که در ترجمه های لاتین از متن های علمی عربی به شکل cifra نوشته شد و در فرانسه ای امروز chiffre شده به معنای «رقم، عدد»). از سده ی شانزدهم واژه ی cipher به معنای کلی «عدد» و سپس «رمزی نوشتن» به کار رفته است، زیرا رمزنویسی های آغازین در واقع جایگزینی حرف ها با عدد بودند. از آنجا که واژه ی cipher در انگلیسی چندان رایج نیست، برابر پارسی آن هم باید همان حس و حال را داشته باشد. از این رو به پیشنهاد دکتر محمد حیدری ملایری، از واژه ی «فَسک» (fask) در طبری/مازندرانی استفاده می کنیم که به معنای «رمز و سرّ» است. بدین ترتیب، برای encipher می توان گفت «دَرفَسکیدن»، برای enciphered «دَرفَسکیده»، برای encipherment هم «دَرفَسکِش»؛ برای فعل وارون آن یعنی decipher هم می توان گفت «وافَسکیدن»، برای deciphered «وافَسکیده» و برای decipherment هم «وافَسکِش».


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :