آخرین اخبار
facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی
کد خبر : 91231
تاریخ انتشار : 22 دی 1394 11:38
تعداد بازدید : 848

درباره ی فعل vary و مشتق هایش

یوسف امیری- فرهنگستان برای فعل vary و مشتق هایش برابرهایی ساخته و پیشنهاد کرده که در آنها یکدستی دیده نمی شود و برخی از این برابرها نیز کمتر در نوشتارهای فنی و علمی به کار می روند. از این رو در این ستون برابرهای یکدست تری پیش می نهم.

فرهنگستان برای variable «متغیر» و «تغییرپذیر»؛ برای variant «بدیل»، «وَردا» و «دگره»؛ برای variation «تغییر»، «وَردش»، «دگرش» و «دگره»؛ و برای variance «وَردایی» و «انحراف» را پیش نهاده است اگرچه برای variance (در آمار) و variation (در موسیقی) تلفظ های فرانسه ای آن دو یعنی «واریانس» و «واریاسیون» بیشتر رایج است. علت یکدست نبودن این برابرها حتا برای یک واژه آن است که در زمینه های گوناگون به کار رفته اند مانند موسیقی و آمار و زمین شناسی؛ اما به نظر من از آنجا که قرار است فرهنگستان مرجع باشد، بهتر است در میان زیرگروه های خود نیز یکدستی پدید آورد وانتظار آن است که خود از آشفتگی بپرهیزد.فعل vary در زبان انگلیسی از راه زبان فرانسه ای به variare در لاتین و در نهایت به *wer در پوروا-هند-و-اروپایی می رسد. از همین ریشه در زبان اوستایی varet- و در پارسی میانه (پهلوی) «وَشتَن» و «وَرتیتَن» را داریم که در پارسی نو (دری) به شکل «گشتن» و «گردیدن» درآمده اند.
می دانیم که در زبان پارسی زایایی فعل های بسیط از فعل های مُرکّب بیشتر است. اما از آنجا که فعل «گردیدن» و مشتق هایش (مانند «گردش») امروز معناهای دیگری یافته اند، برابرهای پیشنهادی فرهنگستان بر پایه ی شکل پهلوی این فعل یعنی «وَرتیتَن» با کمی امروزی سازی یعنی «وَردیدن» است اما چون امکان اشتباه با «دیدن» پیش می آید ما (به پیروی از دکتر محمد حیدری ملایری) با شکل «وَرتیدن» کار می کنیم. از این رو بر پایه ی دستور زبان پارسی برابرهای زیر را پیش می نهیم که برخی از آنها با پیشنهادهای دکتر حیدری یکسان نیستند: vary «وَرتیدن»؛ variable «وَرتَنده»؛ variability «وَرتَندگی»؛ variate (به عنوان نام و در آمار) «وَرتا»؛ multivariate چندوَرتایی؛ covariate «هموَرتا»؛ variation «وَرتانش» (از فعل variate «وَرتانیدن»)؛ variant «وَرتان»؛ invariant «ناوَرتان»؛ variance «وَرتانی»؛ covariance «هموَرتانی». شاید بهتر باشد «دگرش» و مشتق هایش را برای فعلی دیگر، برای نمونه alternate و مشتق هایش نگه داریم.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :